Przedmiot prawa autorskiego

    Ustalenie co stanowi przedmiot prawa autorskiego jest niezwykle ważne, od tego bowiem zależy co podlega ochronie autorskoprawnej. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych w art. 1 ust. 1 statuuje definicję prawną utworu, za który uznaje: „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości i sposobu wyrażenia.” Dla lepszego zrozumienia tego pojęcia, warto odnieść się do poszczególnych części składowych przytoczonej definicji ustawowej.

    1. przejaw działalności twórczej – by do niego doszło, każdorazowo musimy mieć do czynienia działalnością człowieka, działalności twórczej nie może wykonać np. osoba prawna czy inna jednostka organizacyjna, zwierzę lub komputer. Działalność twórcza to przeciwieństwo działalności o charakterze technicznym. Tę różnicę dobrze opisuje Sąd Najwyższy: „Praca intelektualna o charakterze twórczym jest przeciwieństwem pracy o charakterze technicznym, która polega na wykonywaniu czynności wymagających jedynie określonej wiedzy i sprawności oraz użycia określonych narzędzi, surowców i technologii. Cechą pracy w charakterze technicznym jest przewidywalność i powtarzalność osiągniętego rezultatu. Proces tworzenia, w przeciwieństwie do pracy technicznej, polega na tym, że rezultat podejmowanego działania stanowi projekcję wyobraźni osoby, od której pochodzi, zmierzając do wypełniania tych elementów wykonywanego zadania, które nie są jedynie wynikiem zastosowania określonej wiedzy, sprawności, surowców, urządzeń bądź technologii.” (wyrok SN z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I CK 281/05). Co znamienite, taka twórczość musi posiadać przymiot oryginalności, rozumianej jako nowość w subiektywnym ujęciu twórcy.
    2. indywidualny charakter – by można było mówić o utworze konieczne jest również, by rezultat działalności twórczej miał indywidualny charakter, inaczej mówiący konieczne jest nadanie utworowi przez twórcę jego indywidualnego piętna.
    3. ustalenie w jakiejkolwiek postaci – chodzi o to, by rezultat pracy twórczej został uzewnętrzniony, czyli mógł wywierać efekt artystyczny. Nie jest zaś konieczne jego utrwalenie na jakimkolwiek nośniku, wystarczy „(…) gdy utwór przybierze jakąkolwiek postać, choćby nietrwałą, jednakże na tyle stabilną, żeby cechy i treść utworu wywierały efekt artystyczny” (wyrok SN z dnia 25 kwietnia 1973 r. sygn. akt I CR 91/73).

    Ponadto ustawodawca w art. 1 ust. 2 pr. aut. wymienił przykładowe utwory (nie jest to zatem katalog zamknięty!), które stanowią przedmiot prawa autorskiego. Są to utwory: a. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe); b. plastyczne; c. fotograficzne; d. lutnicze; e. wzornictwa przemysłowego; f. architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne; g. muzyczne i słowno-muzyczne; h. sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne; i. audiowizualne (w tym filmowe).

    To czy dany przejaw działalności twórczej zależy od spełnienia wskazanych wyżej cech, a nie od dopełnienia jakiejkolwiek formalności. Bardzo ważne jest, by uświadomić sobie, że utwór ma postać niematerialną i to ona jest chroniona przez prawo autorskie. Materiał czy nośnik na jakim utwór został wyrażony nie jest objęty ochroną prawna autorskiego.

    Poza samym utworem, przedmiotem prawa autorskiego jest również jego opracowanie, w postaci jego tłumaczenia, przeróbki, adaptacji (art. 2 ust. 1 pr. aut.). Ponadto przedmiotem prawa autorskiego są zbiory, antologie, wybory i bazy danych, które spełniają cechy utworu, pod warunkiem, że przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma charakter twórczy (art. 3 pr. aut.).

    Ustawodawca przewidział również pewne wyłączenia. I tak, zgodnie z art. 4 pr. aut. nie są przedmiotem prawa autorskiego, a w konsekwencji nie korzystają z ochrony prawnoautorskiej: a. akty normatywne lub ich urzędowe projekty; b. urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole; c. opublikowane opisy patentowe lub ochronne; d. proste informacje prasowe. Jak widzimy również to wyłączenie zawiera dość pojemną klauzulę generalną w postaci „materiałów urzędowych”. W praktyce jest często problematyczne jest precyzyjne określenie czy dany wytwór intelektu człowieka posiada ochronę prawa autorskie czy też nie właśnie ze względu na szeroki zakres pojęcia „materiał urzędowy”.


    © 2019 PrawoAutora.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Serwis prowadzony przez Kancelaria Dzikowski Prawo Autorskie Wrocław