Prawa pokrewne

    Mówiąc o prawie autorskim często spotykamy się również z określeniem „prawa pokrewne”. Sama ustawa z 4 lutego 1994 r. w tytule zawiera to sformułowanie „o prawie autorskim i prawach pokrewnych”. Czym zatem są owe prawa pokrewne w stosunku do prawa autorskiego?

    Wspomniana wyżej ustawa do praw pokrewnych zalicza:

    A. Artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej (definicja otwarta, bowiem ustawodawca przedstawił jedynie przykładowy katalog i tak, artystycznymi wykonanymi są w szczególności: działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, wokalistów, tancerzy, mimów i innych osób przyczyniających się w sposób twórczy do powstania wykonania utworu (art. 85 ust 1 i 2 pr. aut.);

    Artysta wykonawca, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, posiada następujące prawa o charakterze wyłącznym:

    1. ochrony jego dóbr osobistych, do których w szczególności zaliczają się: wskazywanie go jako wykonawcy , decydowanie o sposobie oznaczenia wykonawcy, w szczególności o zachowaniu anonimowości lub oznaczaniem pseudonimem wykonawcy. Sprzeciwianie się jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mogą naruszyć dobre imię artysty wykonawcy.

    2. korzystanie i rozporządzanie prawami do artystycznego wykonania w zakresie: a. utrwalania i zwielokrotniania – wytwarzania określoną techniką egzemplarzy artystycznego wykonania, e tym zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; b. w zakresie obrotu egzemplarzami, na których artystyczne wykonanie utrwalono – wprowadzania do obrotu, użyczenia lub najmu egzemplarzy; c. w zakresie rozpowszechniana artystycznego wykonania niż powyższy – nadawania, reemitowania oraz odtwarzania, chyba, że są one dokonywane za pomocą wprowadzonego odo obrotu egzemplarza, a także publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. (art. 86 ust. 2 pr. aut.); d. prawo do wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania, jego nadawania, reemitowania i odtwarzania przy pomocy wprowadzonego do obrót egzemplarza.

    B. Prawo do fonogramu (pierwszego utrwalenia warstwy dźwiękowej wykonania utworu albo innych zjawisk akustycznych – art. 94 ust. 1 pr. aut) i wideogramu (pierwszego utrwalenia sekwencji obrazów ruchomych, z dźwiękiem lub bez dźwięku, niezależnie od tego czy jest utworem audiowizualnym czy też nie – art. 94 ust. 2 pr. aut.);

    Najważniejsze prawa przysługujące producentowi fonogramu lub wideogramu to: a. prawo do rozporządzania lub korzystania z fonogramu lub wideogramu:w zakresie jego zwielokrotniania określoną techniką; b. w zakresie wprowadzania fonogramu lub wideogramu do obrotu; c. w zakresie najmu fonogramu lub wideogramu oraz użyczania jego egzemplarzy; d. w zakresie publicznego udostępniania fonogramu lub wideogramu w taki sposób, aby każdym mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym; e. w zakresie prawa do wynagrodzenia za nadawanie, reemitowanie lub odtwarzanie fonogramu lub wideogramu wprowadzonego do obrotu. (art. 94 ust. 4 i 5 pt. aut.)

    Prawa te przysługują producentowi wideogramu lub fonogramu przez 50 lat, następujących po roku, w którym stworzono dany fonogram lub wideogram.

    C. Prawo do nadań programów;

    Organizacja radiowa lub telewizyjna posiada wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania ze stworzonych przez siebie nadań programów, w następującym zakresie:

    a. utrwalanie; b. zwielokrotnianie określoną techniką; c. nadawanie przez inną organizację radiową lub telewizyjną; d. reemitowanie; e. wprowadzanie do obrotu ich utrwaleń; f. odtwarzanie w miejscach dostępnych za opłata wstępu; g. udostępnianie ich utrwaleń w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym (np. w sieci Internet, serwisy VOD etc.) – art. 97 pr. aut.

    D. prawo do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych.

    Prawo to dotyczy generalnie mówiąc utworów, których autorskie prawa majątkowe już wygasły. Ustawodawca przewidział dwie sytuacje:

    1. jeżeli wydawca jako pierwszy opublikował lub rozpowszechnił utwór, do którego wygasły już majątkowe prawa autorskie, a utwór ten nie był wcześniej dostępny na rynku w postaci egzemplarzy – wydawca ten ma wyłączne prawo do rozporządzania tym utworem, jak również do korzystania z niego na wszelkich polach eksploatacji. Prawo to wygasa po upływie 25 lat od pierwszego rozpowszechnienia.
    2. jeżeli po wygaśnięciu autorskich praw majątkowych do utworu, ktoś przygotuje jego wydanie naukowe lub krytyczne, które nie będzie posiadało przymiotu utworu, osoba taka nabędzie wyłączne prawo do rozporządzania tym wydaniem, jak również do korzystania z niego w: a. zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzania określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; b. w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu. Użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy.

    Prawo to przysługuje osobie, która przygotowała wydanie krytyczne lub naukowe przez okres 30 lat od dnia publikacji tego wydania.

    Jak widzimy, ustawodawca zróżnicował uprawnienia związane z prawami pokrewnymi ze względu na kategorią do jakiej należą. Inne prawa posiadają np. producenci fonogramów, a inne artyści wykonawcy. To zupełnie zrozumiałe. Na zakończenie należy jednak dodać, że przepisy pr. aut. zawierają również postanowienia wspólne dla wszystkich osób uprawnionych z tytułu praw pokrewnych. Są to m. in. ograniczenia tych praw w postaci odpowiedniego stosowania przepisów o dozwolonym użytku
    (art. 23 – 35e pr. aut.), właściwość sądów okręgowych, a także odpowiedniego stosowania innych przepisów ustawy: brak jakichkolwiek formalności warunkujących ochronę (art. 1 ust 4 pr. aut.), domniemanie autorstwa utworu (art. 8 ust 2 pr. aut.), przepisy o utworach osieroconych (355 – 359 pr. aut.), sposób liczenia czasu trwania praw (art. 39 pr. aut.), wprowadzenie do obrotu (art. 51 pr. aut.), ochrona praw majątkowych (art. 79 i 80 pr. aut.).


    © 2019 PrawoAutora.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Serwis prowadzony przez Kancelaria Dzikowski Prawo Autorskie Wrocław