Dozwolony użytek utworu

    Dozwolony użytek utworu objętego ochroną prawa autorskiego to instrument prawny mówiący nam w jakich przypadkach i w jakim zakresie możemy korzystać z cudzej twórczości bez zgody twórcy. Inaczej mówiąc, instytucja dozwolonego użytku to pewien rodzaj ograniczenia autorskiego prawa majątkowego twórcy. Pamiętamy bowiem, że autorskie prawa o charakterze majątkowym, zostały uregulowane w art. 17 pr. aut. w następujący sposób: „Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzenia nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.” Zwróćmy uwagę na pierwszą część przepisu „jeżeli ustawa nie stanowi inaczej”. Dozwolony użytek jest właśnie przypadkiem, w którym ustawodawca postanowił wkroczyć w sferę uprawnień majątkowych twórcy w imię interesu społecznego. Pamiętajmy jednak, że tego rodzaju wyjątki ograniczające prawa twórcy muszą być interpretowane ściśle i nie podlegają wykładni „per analogiam”.

    W praktyce wyróżniamy dozwolony użytek osobisty i inne postacie dozwolonego użytku, które zbiorczo możemy nazwać dozwolonym użytkiem publicznym. Najistotniejszym z punktu widzenia przeciętnego Kowalskiego jest uregulowany w art. 23 pr. aut. dozwolony użytek osobisty. Przepis ten statuuje wyjątek od zasady, zgodnie z którą twórcy przysługuje wyłączne prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Otóż jeżeli dany utwór został już rozpowszechniony (patrz: Słowniczek), to możemy z niego korzystać nieodpłatnie i bez zezwolenia twórcy, jednakże wyłącznie w zakresie własnego użytku osobistego. Przy czym zakres ten obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w zawiązku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego (art. 23 ust. 2 pr. aut).

    Co ważne, dozwolony użytek osobisty nie ma zastosowania do utworów będących programami komputerowymi (art. 77 pr. aut.), jak również w jego ramach nie można budować na podstawie cudzego projektu architektonicznego lub architektoniczno-urbanistycznego (oczywiście jeśli projekty te spełniają cechy utworu), a ponadto wyłączone jest korzystanie z baz danych mających cechu utworu, z wyłączeniem własnego niezarobkowego użytku naukowego.

    Przykłady:

    Użyczenie siostrze zakupionej przez nas książki jest przykładem dozwolonego użytku osobistego. Tak samo jak skserowanie rozdziału tejże książki, ponieważ nie chce nam się nosić opasłego tomiska.

    Ale już wyświetlenie zakupionego przez nas filmu (na zwykłej licencji) podczas biletowanej imprezy, przekracza granice własnego użytku osobistego.  

    Pozostałe przypadki dozwolonego użytku to między innymi:

    1. dozwolony użytek utworów osieroconych;
    2. dozwolony użytek utworów przez beneficjentów (osoby dotknięte określonymi niepełnosprawnościami);
    3. dozwolony użytek na rzecz organizacji radiowych i telewizyjnych;
    4. prawo cytatu;
    5. dozwolony użytek na rzecz właściciela egzemplarza utworu plastycznego;
    6. dozwolony użytek na rzecz ceremonii religijnych i publicznych;

    Przy instytucji dozwolonego użytku niezwykle ważne jest zastrzeżenie, zawarte przez ustawodawcę w art. 34 i 35 pr. aut. Otóż warunkiem korzystania z instytucji dozwolonego użytku jest obowiązek podania imienia i nazwiska twórcy, jak również podanie źródła tego utworu. Ponadto ustawa zawiera kategoryczny zakaz naruszania przez korzystającego z utworu w ramach dozwolonego użytku, naruszania normalnego korzystania z utworu przez osoby do tego uprawnione, jak również zakaz godzenia w tzw. słuszne interesy twórcy.


    © 2019 PrawoAutora.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Serwis prowadzony przez Kancelaria Dzikowski Prawo Autorskie Wrocław