• Instytucja Public Lending Right znalazła się w polskim systemie prawa autorskiego na skutek implementacji dyrektywy 2006/115/WE z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej. Wynagrodzenia za użyczenia egzemplarzy utworów przez biblioteki publiczne, bo do tego sprowadza się instytucja Public Lending Right zawartego w tytule zwrotu, polega w skrócie na tym, że twórcy publikacji drukowanych przyznano dodatkowe uprawnienie o charakterze majątkowym, z tytułu zakupu jego książki do bibliotek i wypożyczania jest bezpłatnie przez osoby trzecie. Dzięki wprowadzeniu Public Lending Right autor, tłumacz, współtwórca, wydawca mają możliwość uzyskania dodatkowych środków z tego tytułu. Oczywiście czytelnik wypożyczający daną książkę nie płaci bezpośrednio tych swoistych „tantiem” jej autorowi. Robi to Skarb Państwa, za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, którą jest Copyright Polska.

      By w skorzystać z instytucji Public Lending Right twórca musi dopełnić pewnych formalności. Otóż musi on złożyć do właściwej organizacji zbiorowego zarządzania, w tym przypadku Copyright Polska, pisemnego oświadczenia o woli otrzymywania wynagrodzenia za użyczanie egzemplarzy jego utworu przez biblioteki publiczne. Co ważne, granicznym terminem do złożenia oświadczenia jest 31 sierpnia każdego roku. Jeżeli bowiem oświadczenia takie zostanie złożone do tej daty, będzie ono wywoływało skutki prawne od początku roku, w którym zostało złożone, jeżeli po tej dacie, to skutki prawne powstaną dopiero w roku następującym po dacie jego złożenia – inaczej mówiąc w pierwszej sytuacji twórca będzie miał prawo do wynagrodzenia z użyczenia już za rok, w którym złoży oświadczenie, a w drugiej dopiero od roku następującego. Warto podkreślić, że raz złożone oświadczenie rozciąga się na wszystkie kolejne lata, aż do momentu, jeżeli twórca je wycofa.

      Wynagrodzenie oblicza się proporcjonalnie do wypożyczeni bibliotecznych danego tytułu wydawniczego do liczby złożonych oświadczeń, przy czym maksymalna kwota wynagrodzenia z tytułu Public Lending Right w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale  roku poprzedzającego (w roku 2019 r. jest to zatem maksymalna kwota: 4 863,74 zł x 5 = 24 318,7 zł). Z kolei wynagrodzenie nie przysługuje, jeżeli kwota przypadająca na dany podmiot autorskouprawniony będzie mniejsza niż 1/200 przeciętnego wynagrodzenia, w chwili obecnej niższa niż 24,32 zł.

      W przypadku twórcy tłumaczenia, jego należność z tytułu Public Lending Right jest równa 30% wynagrodzenia, jakie przysługiwałoby twórcy utworu wyrażonego słowem, powstałego i opublikowanego w języku polskim.

      Każda organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi jest zobowiązana do przedkładania sprawozdań finansowych ze swojej działalności. Dzięki temu wiemy, jakie kwoty zostały wypłacone w poszczególnych latach z tytułu Public Lending Right, jak również ile w danym roku było samych osób uprawnionych do wypłaty.

      W roku 2016 1.187 uprawnionym z tytułu Public Lending Right wypłacono kwotę 3.420.602,78 zł;

      W roku 2017 1.685 uprawnionym z tytułu PLR wypłacono 3.492.746,46 zł.

      W roku 2018 1.868 uprawnionym  z tytułu PLR wypłacono 3.623.479,14 zł

      Odpowiadając na pytanie zawarte w tytule, należy zauważyć, że złożenia oświadczenia o woli otrzymywania wynagrodzenia z tytułu Public Lending Right jest w zasadzie bezpłatne. Po drugie, liczba uprawnionych, choć jak widać po przywołanych wyżej liczbach wciąż rośnie (i będzie rosła nadal), to jest tylko ułamkiem w stosunku do liczby tytułów, które rokrocznie pojawiają się na polskim rynku wydawniczym. Podstawowym warunkiem rentowności jest oczywiście popularność utworów danego uprawnionego, ale zdaniem autora niniejszego tekstu, warto dopisać się do systemu Public Lending Right, bo to przecież prawo twórcy!!!

      /fot. www.pixabay.com/ 

    • Organizacje zbiorowego zarządzania, w skrócie OZZ, w ubiegłym roku doczekały się nowej regulacji prawnej – z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przeniesiono regulację powstawania, uzyskiwania zezwoleń na działalność i funkcjonowania tychże organizacji do odrębnej ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. W ustawie tej wprowadzono definicję legalną organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Zgodnie z art. 3 pkt. 2 przywołanej wyżej ustawy o zbiorowym zarządzaniu, organizacje zbiorowego zarządzania – są to „ stowarzyszenie zrzeszające uprawnionych lub podmioty reprezentujące uprawnionych, którego podstawowym celem statutowym jest zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na rzecz uprawnionych w zakresie zezwolenia udzielonego mu przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (...);”

      W chwili obecnej w Polsce działają następujące organizacje zbiorowego zarządzania:

      1. Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych – KOPIPOL
      2. Stowarzyszenie Dziennikarzy i Wydawców Prasy REPROPOL
      3. Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA
      4. Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych – SAWP
      5. Związek Autorów i Producentów Audiowizualnych – SFP – ZAPA
      6. Stowarzyszenie Twórców Ludowych – STL
      7. Stowarzyszenie Związku Artystów Wykonawców – STOART
      8. Stowarzyszenie Autorów ZAiKS
      9. Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmu, Radia i Telewizji - ZASP
      10. Związek Polskich Artystów Fotografików – ZPAF
      11. Związek Polskich Artystów Plastyków – ZPAPdecyzją z dnia 27 czerwca 2019 r. cofnięto zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych oraz zezwolenie na pobieranie na rzecz twórców i ich spadkobierców wynagrodzenia z tytułu zawodowej odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworów plastycznych. ZPAP został zobowiązany do końca 2019 do repartycji zebranych środków.
      12. Związek Producentów Audio Video – ZPAV.

      /fot. www.pixabay.com/ 

    • Pacta sunt servanta - głosi stara łacińska maksyma - umów należy dotrzymywać... Udzielenie licencji na korzystanie z utworu to nic innego jak umowa cywilnoprawna. Zatem mają tutaj zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego, w szczególności zasada swobody umów. Czas na jaki zostaje udzielona licencja zależy od tzw. woli stron. To licencjodawca i licencjobiorca podczas negocjacji decydują na jaki okres czasu zawierają umowę. I tak, strony mogą zawrzeć umowę licencyjną na czas określony lub nieokreślony. Trzeba jednak pamiętać o pewnych modyfikacjach jakie wprowadza ustawa o prawie autorskim. Otóż, jeżeli umowa licencyjna została zawarta na czas określony, dłuższy niż 5 lat, to po upływie 5 lat, umowa ta uważana jest za umowę zawartą na czas nieokreślony. Jeżeli zaś umowa została zawarta na krótszy czas - umowa ulega rozwiązaniu z upływem ostatniego dnia terminu, chyba, że strony postanowiły inaczej.

      Wskazana wyżej zasada, to niejedyna odrębność jaka dotyczy umów, których przedmiotem jest utwór. Drugą odrębnością jest możliwość wypowiedzenia umowy licencyjnej zawartej na czas nieokreślony przez twórcę, nawet w sytuacji, gdy strony wcześniej nie zawarły w treści tejże umowy postanowień umożliwiających ani zakazujących dokonanie takiego wypowiedzenia. W takiej sytuacji, twórca na podstawie art. 68 pkt. pr. aut. może wypowiedzieć umowę licencyjną na rok na przód na koniec roku kalendarzowego. Kolejna odrębność przyznająca twórcy pewne uprawnienia to szereg sytuacji, w których twórca może, potocznie mówiąc odstąpić od zawartej umowy licencyjnej lub umowy przenoszącej autorskie prawa majątkowe do utworu:

      a. ze względu na swoje tzw. istotne interesy twórcze. Istotne interesy twórcze są pojemną klauzulą generalną, której zastosowanie zależy zawsze od analizy konkretnego przypadku.

      b. jeżeli licencjobiorca lub nabywca praw wbrew postanowieniem umownym nie przystępuje do rozpowszechniania utworu;

      c. jeżeli utwór jest publiczne udostępniany w nieodpowiedniej formy lub ze zmianami niezaakceptowanymi przez twórcę, twórca po uprzednim wezwaniu do zaniechania naruszenia, może od umowy odstąpić

      Widzimy więc, że czas trwania umowy licencyjnej bez względu na to, czy jest to umowa o wyłącznym lub niewyłącznym charakterze, co do zasady zależy od woli stron. Są jednak przypadki, w których ustawodawca przewidział po stronie twórcy uprawnienia do jej rozwiązania przed oznaczonym przez strony terminem.

      /fot. www.pixabay.com/ 

    • Jednym z pytań, które często słyszymy, jest pytanie o konieczność podpisania publikowanego zdjęcia. Bez względu na to czy publikujemy fotografię lub inny utwór w gazecie drukowanej czy w internecie zasady są te same. Twórcy utworu przysługują tzw. autorskie prawa osobiste. Otóż zgodnie z art. 16 pkt. 2 pr. aut. twórca ma prawo do oznaczenia utworu jego nazwiskiem, pseudonimem lub do udostępniania go anonimowo. Twórca może jednak samo postanowić, że nie będzie korzystał z prawa o oznaczania jego utworu - przykładem jest są postanowienia tzw. wolnych lub otwartych licencji, w których twórca utworu wyraża zgodę na korzystanie z utworu....  Nie ma również przeszkód by twórca zobowiązał się do nie wykonywania przysługującego mu prawa o charakterze osobistym. 

      Podsumowując, co do zasady, każde publikowane zdjęcie lub jakikolwiek inny utwór powinniśmy oznaczać osobą jego twórcy. Wyjątkiem jest sytuacja, w której to sam twórca postanowi o jego rozpowszechnianiu anonimowo lub gdy zobowiąże się do nie wykonywania swoich praw autorskich o charakterze osobistym.

      Warto na zakończenie podkreślić, że ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych penalizuje zachowanie polegające na przywłaszczeniu autorstwa lub wprowadzeniu w błąd co do autorstwa utworu. To samo dotyczy rozpowszechniania cudzego utworu bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy. Inaczej mówiąc, takie zachowania jak te wskazane wyżej, stanowią przestępstwo i rodzą odpowiedzialność karną. Co ważne, wskazane wyżej przestępstwa nie są ścigane z urzędu, a na wniosek poszkodowanego.  

      /fot. www.pixabay.com/

    • Ile trwają prawa autorskie? Wiecznie czy jednak są ograniczone czasowo? Odpowiedź na to pytanie, jak to często w świecie prawa bywa, brzmi: To zależy... Zależy głównie od tego jakich praw dotyczy. W zasadzie autorskie prawa osobiste nie wygasają nigdy, choć jak uznaje to doktryna prawa autorskiego, doznają pewnej "erozji". Zatem zawsze musimy respektować prawo twórcy do autorstwa utworu etc. Jeśli zaś chodzi o autorskie prawa o charakterze majątkowym to tutaj sytuacja jest diametralnie inna. Autorskie prawa majątkowe wygasają, po upływie określonego okresu czasu, który wynosi 70 lat dla wszystkich rodzajów utworów. Różny jest jednak sposób określania początku biegu tego terminu, który jest liczony w pełnych latach następujących po roku, w którym wystąpiło wskazane niżej zdarzenie:

      • śmierć twórcy utworu;
      • śmierć współtwórcy utworu, który zmarł jako ostatni z grona wszystkich współtwórców danego utworu;
      • śmierć ostatniej z wymienionej osób: główny reżyser, autor scenariusza, autor dialogów, kompozytor muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego – jeżeli chodzi o prawa majątkowe do utworu audiowizualnego;
      • śmierć ostatniej z wymienionych osób: autor utworu słownego, kompozytora utworu muzycznego – jeżeli chodzi o prawa autorskie do utworu słowno-muzycznego, w sytuacji gdy utwór słowny i utwór muzyczny były dedykowane do powstania konkretnego utworu słowno-muzycznego;
      • pierwsze rozpowszechnienie utworu – dotyczy utworu, którego twórca jest nieznany. Z wyjątkiem sytuacji, w której twórca jest możliwy do zidentyfikowania po pseudonimie lub ujawnił się;
      • rozpowszechnienie utworu, a w jego braku ustalenie utworu – jeżeli majątkowe prawa autorskie do utworu z mocy ustawy przysługują osobie innej niż twórca.

      W tym miejscu warto zauważyć, że wygaśnięcie praw majątkowych do utworu nie wpływa na prawo własności egzemplarza utworu, w naszym przypadku do płótna, na którym dzieło mistrza zostało wyrażone. Wygaśnięcie praw majątkowych nie powoduje po stronie właściciela obrazu do jego udostępniania czy możliwości reprodukowania. Ale to już kompletnie inna historia...

      Podsumowując, możemy korzystać nawet w wymiarze komercyjnym z dzieł, które są w domenie publicznej, ale musimy respektować autorskie prawa osobiste, które nadal obowiązują. 

      /fot. Pixabay.com/

    • To prawo twórcy do korzystania i rozporządzania stworzonym przez niego utworem na wszelkich polach eksploatacji, a także do wynagrodzenia za korzystanie z utworu przez osoby trzecie. Twórca może przenieść na inną osobę lub podmiot prawa majątkowe do utworu, jak również może udzielić licencji na korzystanie z nich. Autorskie prawa majątkowe podlegają również dziedziczeniu. Ważne by przy wszelkich umowach dotyczących autorskich praw majątkowych, pamiętać o dokładnym określeniu pól eksploatacji utworu jakich umowa dotyczy. Brak jest możliwości zawarcia umowy na pole eksploatacji utworu, które nie jest jeszcze znane w chwili jej podpisania.

      Czas trwania autorskich praw majątkowych, w odróżnieniu do autorskich praw osobistych, jest ograniczony. Wynosi on co do zasady 70 lat i jest liczony w pełnych latach następujących po roku, w którym wystąpiło wskazane niżej zdarzenie:

      • śmierć twórcy utworu;
      • śmierć współtwórcy utworu, który zmarł jako ostatni z grona wszystkich współtwórców danego utworu;
      • śmierć ostatniej z wymienionej osób: główny reżyser, autor scenariusza, autor dialogów, kompozytor muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego – jeżeli chodzi o prawa majątkowe do utworu audiowizualnego;
      • śmierć ostatniej z wymienionych osób: autor utworu słownego, kompozytora utworu muzycznego – jeżeli chodzi o prawa autorskie do utworu słowno-muzycznego, w sytuacji gdy utwór słowny i utwór muzyczny były dedykowane do powstania konkretnego utworu słowno-muzycznego;
      • pierwsze rozpowszechnienie utworu – dotyczy utworu, którego twórca jest nieznany. Z wyjątkiem sytuacji, w której twórca jest możliwy do zidentyfikowania po pseudonimie lub ujawnił się;
      • rozpowszechnienie utworu, a w jego braku ustalenie utworu – jeżeli majątkowe prawa autorskie do utworu z mocy ustawy przysługują osobie innej niż twórca.

      Ponadto w rozdziale ustawy pr. aut. zatytułowanym „Autorskie prawa majątkowe”, ustawodawca zawarł pewne szczególne uprawnienia. I tak np. twórcom utworów plastycznych, utworów fotograficznych, zagwarantował prawo do wynagrodzenia, w sytuacji gdy ma miejsce zawodowa odsprzedaż oryginalnych egzemplarzy tych utworów (droit de suite). Podobne prawo mają twórcy utworów literackich i muzycznych, w zakresie zawodowej odsprzedaży rękopisów tych utworów.

      Innym szczególnym uprawnieniem jest wynagrodzenie należne twórcom od producentów i importerów urządzeń i materiałów umożliwiających kopiowanie egzemplarzy utworów takich jak np. czyste nośniki pamięci, magnetowidy, magnetofony, skanery, kserokopiarki i inne urządzenia reprograficzne. Przy poborze wynagrodzenia pośredniczy właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.

    © 2019 PrawoAutora.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Serwis prowadzony przez Kancelaria Dzikowski Prawo Autorskie Wrocław